Narodna biblioteka Smederevo ove 2026. obeležava 180 godina postojanja, tokom kojih je delila sudbinu grada, opstajući uprkos prekidima, razaranjima i gubitku dragocene knjižne građe. Njena istorija počela je 1846, osnivanjem Srpskog čitališta, drugog u tadašnjoj Kneževini Srbiji, odmah posle beogradskog.
Saglasnost za osnivanje dao je ministar unutrašnjih dela Ilija M. Garašanin, a akt je potpisao Jovan Sterija Popović. Pokretači inicijative bili su ugledni Smederevci Jovan Radovanović, Milutin Nikolić i Jovan Tomić, dok je važnu podršku pružio Paun Janković Baća, tadašnji ministar prosvete.
Čitalište je otvoreno sredinom aprila 1846. kako bi građanima približilo knjige, novine i znanje. Izdržavalo se od članarina, dobrotvornih priloga i prihoda sa balova, a Paun Janković je 1850. izabran za doživotnog predsednika.
Posle gašenja 1856, rad je obnovljen 14. januara 1869. pod imenom „Smederevsko jedinstvo“. Novi prekid trajao je od 1914. do 1924, a redovna delatnost ponovo je uspostavljena 1. januara 1929. Biblioteka je u godinama uspona raspolagala sa približno 3.000 inventarskih jedinica.
Eksplozija 5. juna 1941. gotovo je izbrisala njen fond, ostavivši samo 58 delimično sačuvanih knjiga. Gradska knjižnica ponovo je osnovana 1942, potvrđujući da se kulturno pamćenje Smedereva može raniti, ali ne i ugasiti.
Danas, u namenskom zdanju u Karađorđevoj 5, Narodna biblioteka radi kao matična biblioteka Podunavskog okruga, sa fondom od oko 250.000 do 300.000 jedinica, specijalizovanim odeljenjima i seoskim ograncima. Godišnje upisuje hiljade članova, pozajmljuje desetine hiljada publikacija i ostaje živo mesto susreta knjige, grada i čitalaca – od književnih večeri i izložbi do programa za decu – čuvajući onu istu misiju zbog koje je čitalište 1846. i otvoreno.